|
|
|
GESCHIEDENIS - DE AFDELING |
 |
|
|
|
|
ds. François
HaverSchmidt
|
Deze reproductie van het reliëf
van de beeldhouwer Odé hangt in het voorportaal van ons kerkgebouw. Er onder
hangt een plaquette met de volgende tekst: "ds. François HaverSchmidt
(1835-1894), ook bekend als de dichter Piet Paaltjens, was de leidsman der
vrijzinnigen in Schiedam en legde in 1874 de grondslag voor de Afdeling
Schiedam |
|
|
van de Nederlandse Protestantenbond". In dat
jaar werd de vereniging opgericht die nu bekend staat als de Vrijzinnige
Geloofsgemeenschap NPB - Schiedam, en ds. HaverSchmidt was haar eerste
voorzitter. Tegelijkertijd was hij de laatst overgebleven vrijzinnige
(moderne, in negentiende eeuwse termen) predikant verbonden aan de Nederlands
Hervormde Grote kerk. Bij zijn aantreden in 1864 waren er nog drie dominees
die de moderne richting aanhingen, maar als gevolg van het
democratiseringsproces binnen de Nederlands Hervormde kerk kreeg in Schiedam
(en op vele andere plaatsen) de orthodoxie de macht in de kerkeraad. Deze
weigerde vervolgens nog nieuwe vrijzinnigen te beroepen.
Een en ander betekende dat er nog maar op één
zondag in de vijf weken een vrijzinnige prediking te horen was. Uit onvrede
hiermee besloot een aantal prominente vrijzinnigen voortaan kerkdiensten te
organiseren in het pand van de Zendelingsvereeniging Paulus aan de Korte
Haven, vanaf 1873. Deze vereniging had zich in de loop van haar bestaan vanaf
1862 ontwikkeld tot een vereniging die zich tot doel stelde "langs een nieuwe
weg, overeenkomstig de behoeften van onze tijd, (...) de bevordering van het
Christelijk geloof vorm te geven" (citaat ds. HaverSchmidt). Zij organiseerde
te dien einde bijvoorbeeld lezingen waarvoor vrijzinnige sprekers uit het hele
land werden uitgenodigd. |
Ter coördinatie van de verschillende vrijzinnige organisaties die ontstaan
waren werd de N.P.B.-Schiedam, nog met puntjes, opgericht. De vereniging
leidde op dat moment nog een slapend bestaan.
Met het overlijden van ds. HaverSchmidt in 1894
komt de zaak in een stroomversnelling. De kerkeraad
van de Nederlands Hervormde kerk |
pand Paulus |
|
weigert een nieuwe vrijzinnige
predikant te beroepen. De verschillende vrijzinnige organisaties, te weten de
Vereeniging Paulus, de Protestanten Vereeniging en de Zondagsschool gaan
verder onder de paraplu van de N.P.B. en beroepen zelfstandig een predikant,
ds. F.W.N. Hugenholz, die tot op dat moment predikant was van een Unitarische
gemeente in de Verenigde Staten.
De Algemene kerkeraad van de Nederlands
Hervormde kerk is vanzelfsprekend bepaald niet gelukkig met deze ontwikkeling.
Het conflict spitst zich al gauw toe op de bediening van de doop. De kerkeraad
acht ds. Hugenholz hiertoe niet bevoegd. Wanneer de doop wordt bediend
(overigens niet door ds. Hugenholz) binnen de N.P.B., schrijft de kerkeraad de
doopouders een brief waarin een aantal vragen wordt gesteld met betrekking tot
de doop. Vijftien vooraanstaande N.P.B.-leden wordt om opheldering gevraagd.
Al gauw eist de kerkeraad berouw, en wanneer op deze eis niet wordt ingegaan
schrijft de Nederlands Hervormde kerk de doopouders en vijftien prominenten
uit als lid.
Hiertegen gaan zij begrijpelijkerwijze in beroep,
het conflict loopt stevig uit de hand en gaat via het classicaal bestuur naar
het provinciaal bestuur. Uiteindelijk is het de synode die het besluit tot
uitschrijving ongeldig verklaart. Daarmee is de kous af, maar de relatie
tussen de Hervormde kerk en de N.P.B. is grondig verziekt. Nog lang weigerde
de kerkeraad vertegenwoordigers te sturen bij doopdiensten, waardoor vele
Schiedamse vrijzinnigen voor dopen uit moesten wijken naar omliggende plaatsen
met een betere verhouding tussen kerkeraad en vrijzinnigen.
|
|
Het pand Paulus aan de Korte
Haven wordt verkocht vanwege de slechte staat waarin het zich, ondanks twee
opknapcampagnes in 1871 en 1887, bevindt. De kerkdiensten worden voortaan
gehouden in de van de gemeente Schiedam gehuurde Gasthuiskerk, tegenwoordig de
aula van het Stedelijk Museum. Vanaf 1896 verschijnt het blad "Onze Kring", de
voorloper van het huidige blad "Stemmen", dat sinds 1900 uitgegeven wordt. |
gasthuiskerk |
|
| |
Vanwege het brede scala aan
activiteiten dat georganiseerd wordt door de afdeling, groeit al snel weer het
verlangen naar een eigen gebouw. De eerste stappen hiertoe bestaan uit het
aankopen van een woonhuis aan de Lange Haven. Het oorspronkelijke plan is om
dit gebouw in te richten als verenigingsgebouw met kerkzaal en nevenruimten,
maar na het inwinnen van bouwkundig advies wordt besloten een nieuwe kerk met
bijgebouw te laten bouwen in een deel van de tuin van dit pand. Henri Evers,
die ook het Rotterdamse Stadhuis tekende, krijgt de opdracht dit plan uit te
werken. In 1909 is de bouw voltooid, en op tweede kerstdag van dat jaar wordt
het nieuwe gebouw, op de hoek Walvischsteeg-Westvest in gebruik genomen. |
|
| |
het kerkgebouw vlak na de
voltooiing |
Met de voltooiing van het eigen
gebouw was de vereniging in Schiedam volwassen geworden. Zij bezat nu de
mogelijkheden om het uitgebreide programma aan activiteiten in eigen huis te
presenteren. Sinds die tijd is er veel veranderd. De Walvisch- |
steeg werd Walvisstraat, de
banden met de Nederlands Hervormde kerk zijn al lang verbroken, de relatie tot
die kerk sterk verbeterd. Maar tot op de dag van vandaag organiseren wij in
ons eigen gebouw onze kerkdiensten, lezingen, cursussen en andere
activiteiten. De naam N.P.B. als afkorting van Nederlandse Protestanten Bond
is ook al geruime tijd gewijzigd, omdat in deze tijd het etiket "protestant"
als te beperkend werd ervaren, en wij als geloofsgemeenschap open willen staan
voor iedereen, los van eventuele religieuze achtergrond, mee willen groeien en
steeds "nieuwe wegen, overeenkomstig de behoeften van onze tijd" willen
zoeken. Als Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB, waarbij de letters NPB
gehandhaafd zijn in verband met de historische herkenbaarheid en continuïteit,
willen wij voluit in het heden staan, met respect voor de traditie
waaruit wij voortkomen.
|
|
|
